Eski ABD Başkanı Donald Trump, İran nükleer anlaşmasına (JCPOA) yönelik sert eleştirilerini yineleyerek Tahran’a açık bir tehditte bulundu. Trump, anlaşmanın yeniden düzenlenmemesi halinde İran için “çok zor bir süreç” yaşanacağını belirtti.
Beyaz Saray’dan ayrılmadan önce gazetecilere yaptığı açıklamada Trump, 2015 yılında imzalanan nükleer anlaşmayı “berbat” ve “korkunç” olarak nitelendirdi. ABD’nin bu anlaşmayla “kullanıldığını” savunan Trump, İran’ın bu durumdan faydalandığını iddia etti. Eski Başkan, anlaşmayla ilgili kararını “çok hızlı bir şekilde” vereceğini de sözlerine ekledi.
Trump’ın Talepleri ve Ültimatom
Donald Trump, göreve geldiği günden itibaren İran nükleer anlaşmasını eleştirmiş ve ABD’nin anlaşmadan çekilebileceği sinyalini vermişti. Ana talepleri arasında şunlar yer alıyordu:
- İran’ın balistik füze programının kısıtlanması.
- Anlaşmadaki süresi dolan maddelerin yeniden düzenlenerek kalıcı hale getirilmesi.
- İran’ın nükleer tesislerindeki denetimlerin artırılması.
Dönemin ABD yönetimi, anlaşmada bu değişiklikler yapılmadığı takdirde ABD’nin anlaşmadan çekileceğini ve İran’a yönelik yaptırımları yeniden uygulamaya koyacağını belirtmişti. Bu konuda 12 Mayıs tarihine kadar Avrupa ülkeleri ve İran ile bir uzlaşı sağlanamazsa, ABD’nin anlaşmadan çekileceği yönünde bir ültimatom verilmişti.
Uluslararası Tepkiler ve İran’ın Tutumu
ABD’nin tek taraflı çekilme tehditlerine karşı başta İngiltere, Fransa ve Almanya olmak üzere Avrupa Birliği ülkeleri yoğun diplomatik çaba harcadı. Avrupalı liderler, anlaşmanın korunmasının bölgedeki istikrar için hayati önem taşıdığını vurgulayarak Trump yönetimini anlaşmada kalmaya ikna etmeye çalışıyordu. Ayrıca, ABD’nin taleplerini karşılayacak ancak anlaşmanın ruhunu bozmayacak “ek bir anlaşma” üzerinde de çalışılıyordu.
Öte yandan, İran ise anlaşmanın 2015 yılında P5+1 ülkeleri (ABD, İngiltere, Fransa, Çin, Rusya ve Almanya) ile yapılan müzakereler sonucunda tam ve eksiksiz bir şekilde imzalandığını, bu nedenle herhangi bir maddesinin yeniden müzakere edilmesinin söz konusu olmadığını defalarca dile getirmişti. İranlı yetkililer, anlaşmanın tüm tarafların çıkarlarını dengelediğini ve yeniden açılmasının kabul edilemez olduğunu belirtmişti.
Trump’ın bu son açıklamaları, uluslararası toplumda büyük bir belirsizlik yaratırken, İran nükleer programı ve bölgesel güvenlik konularındaki gerilimi daha da artırmıştı.