ABD Başkanı Donald Trump, İran nükleer anlaşmasına (Ortak Kapsamlı Eylem Planı – JCPOA) yönelik eleştirilerini sürdürürken, anlaşmayla ilgili kritik bir kararın süresini uzattı. Daha önce Avrupa ülkelerine anlaşmanın “korkunç kusurlarını” düzeltmeleri için tanıdığı süreyi 8 Nisan’a kadar uzattığını duyurdu. Bu hamle, anlaşmanın geleceği açısından yeni bir dönüm noktası olarak görülüyor.
Trump yönetimi, 12 Ocak’ta İran’a yönelik nükleer yaptırımların askıya alınmasına ilişkin yetkiyi son kez uzattığını açıklamış, Avrupa’daki müttefiklerine (İngiltere, Fransa, Almanya) anlaşmadaki eksiklikleri gidermeleri için bir “son şans” tanımıştı. Bu süre zarfında herhangi bir ilerleme sağlanamazsa ABD’nin anlaşmadan çekileceği tehdidinde bulunulmuştu. Şimdi ise bu kritik karar için tanınan süre 8 Nisan tarihine ertelendi.
İran Anlaşması Neden Gündemde?
İran ile P5+1 ülkeleri (ABD, İngiltere, Fransa, Çin, Rusya ve Almanya) arasında 2015 yılında imzalanan nükleer anlaşma, İran’ın nükleer programını kısıtlaması karşılığında uluslararası yaptırımların kaldırılmasını öngörüyordu. Ancak Donald Trump, başkanlığa gelmesinden bu yana anlaşmayı “korkunç”, “çılgınca” ve “feci” olarak nitelendirerek sürekli eleştirdi.
Trump’ın başlıca endişeleri arasında anlaşmanın İran’ın balistik füze programını kapsamaması, İran’ın nükleer tesislerine yönelik denetimlerin yetersiz olduğu iddiaları ve anlaşmanın belirli bir tarihten sonra bazı kısıtlamaları kaldırması (“gün batımı” maddeleri) yer alıyor. ABD Başkanı, anlaşmanın bu eksiklikler giderilmeden sürdürülemeyeceğini defalarca dile getirdi.
ABD’nin Talepleri Neler?
Washington yönetimi, İran nükleer anlaşmasında ciddi değişiklikler yapılmasını talep ediyor. Bu talepler özetle şunları içeriyor:
- İran’ın Balistik Füze Programı: Anlaşmanın İran’ın balistik füze programını da içerecek şekilde genişletilmesi.
- Sürekli Denetimler: İran’ın nükleer faaliyetlerine yönelik denetimlerin çok daha kapsamlı ve kalıcı hale getirilmesi.
- “Gün Batımı” Maddelerinin Kaldırılması: Anlaşmanın belirli bir süre sonra nükleer kısıtlamaları kademeli olarak kaldırma hükümlerinin iptali.
Trump, bu taleplerin karşılanmaması halinde ABD’nin anlaşmadan tamamen çekileceğini ve İran’a yönelik nükleer yaptırımları yeniden uygulamaya başlayacağını belirtiyor. Bu durum, anlaşmanın tamamen çökmesine ve uluslararası arenada ciddi gerilimlere yol açabilir.
Avrupalı Müttefikler Ne Yapıyor?
İngiltere, Fransa ve Almanya, anlaşmanın korunması gerektiği konusunda hemfikir. Bu ülkeler, anlaşmanın bölgesel istikrar açısından önemli bir unsur olduğuna inanıyor ve İran’ın nükleer silah elde etmesini engellediğini savunuyor. Avrupalı liderler, bir yandan Trump’ı anlaşmada kalmaya ikna etmeye çalışırken, diğer yandan da ABD’nin endişelerini giderecek ek bir anlaşma veya eylem planı üzerinde çalışıyorlar. Ancak bu diplomatik çabaların 8 Nisan’a kadar sonuç verip vermeyeceği belirsizliğini koruyor.
Uzatılan bu süre, taraflar arasında diplomatik görüşmelerin hızlanması için yeni bir fırsat sunsa da, Donald Trump’ın kararlılığı ve “son şans” vurgusu, anlaşmanın geleceğinin kritik bir eşikte olduğunu gösteriyor.
Trump İran’a Anlaşma İçin Tanıdığı Süreyi Ne Zamana Kadar Uzattı?
Donald Trump, İran nükleer anlaşması için Avrupa’ya tanıdığı süreyi 8 Nisan’a kadar uzattı.